Een klei­ne twee­hon­derd raads­le­den, wet­hou­ders en bur­ge­mees­ters uit het Gooi, de Vecht­streek en Eem­nes heb­ben maan­dag­avond in ho­tel-res­tau­rant de Wit­te Ber­gen een toe­lich­ting ge­kre­gen op het be­stuurs­kracht­on­der­zoek ’Het re­sul­taat tel­t' van De­loit­te.
On­der­zoe­ker Dirk Lou­ter: "Be­stuurs­kracht is kun­nen wat je wil. Als je veel wil, moet je veel be­stuurs­kracht heb­ben. Als je niet zo heel veel wil, dan kan je dus iets min­der be­stuurs­kracht heb­ben. De be­stuurs­kracht wordt ge­me­ten aan de re­sul­ta­ten. Als u als ge­meen­te of re­gio drie jaar ge­le­den hebt ge­zegd: Wij wil­len dit en u heeft het ge­haald, dan zeg­gen wij dat u be­stuurs­krach­tig ge­noeg bent om te kun­nen wat u wilt.”
Af­ge­zien van Wij­de­me­ren sco­ren de on­der­zoch­te ge­meen­ten Hil­ver­sum, La­ren, Bla­ri­cum en Hui­zen in het rap­port een vol­doen­de. "Maar dat wil niet zeg­gen dat Wij­de­me­ren slech­ter be­stuurt dan an­de­re ge­meen­ten. Het kan ook zijn dat Wij­de­me­ren meer wil.”
Maar het Gooi is als re­gio on­vol­doen­de be­sluit­vaar­dig en on­vol­doen­de in staat een vuist te ma­ken op (bo­ven)re­gi­o­naal ni­veau. „In het bij­zon­der op het ge­bied van be­slis­sin­gen over het fy­siek do­mein: eco­no­mie, be­reik­baar­heid, wo­nen, na­tuur en land­schap. Op die ter­rei­nen zijn de af­ge­lo­pen drie jaar wel plan­nen ge­maakt, maar wei­nig re­sul­ta­ten ge­boekt. Het is voor u heel moei­lijk om fun­da­men­te­le ver­schil­len in op­vat­ting te over­brug­gen, met name over de toe­komst van het ge­bied. In uw sys­teem kan nie­mand het ma­ken en ie­der­een kan het bre­ken. En dat is een kwets­baar sys­teem op het mo­ment dat je voor zwa­re en in­ge­wik­kel­de be­slis­sin­gen staat, waar je het niet hon­derd pro­cent met el­kaar over eens bent. Hoe erg dat is, moet u als ge­meen­te­ra­den zelf be­oor­de­len.”
Draag­vlak
De­loit­te legt vier sce­na­ri­o's voor, van niets doen tot fu­se­ren tot één gro­te ge­meen­te met 250.000 in­wo­ners. Daar­mee de vijf­de ge­meen­te in Ne­der­land wor­dend. Daar tus­sen­in: een re­gi­o­naal be­stuur zon­der fu­sies waar­bij ge­meen­ten macht over­dra­gen en er meer­der­heids­be­slui­ten kun­nen wor­den ge­no­men, ook ten na­de­le van een ge­meen­te. Ge­meen­te­ra­den krij­gen dan min­der te ver­tel­len. Of fu­se­ren tot maxi­maal drie ge­meen­ten. Deze op­tie is als een van de ad­vie­zen in het eind­rap­port be­land. De­loit­te be­seft wel: „Als je het met acht ge­meen­ten niet eens kan wor­den, kan je het ook met drie ge­meen­ten (on­der­ling, red.) niet eens wor­den. Die fun­da­men­te­le zwak­te in het sys­teem los je dan niet op.” Maar al­les staat of valt vol­gens Dirk Lou­ter van De­loit­te kei­hard met: „Een vorm van draag­vlak. Je moet er in ge­lo­ven. Niet ie­der­een hoeft het er 100 pro­cent mee eens te zijn, mis­schien zelfs geen meer­der­heid hier­voor in alle ge­meen­te­ra­den. Maar er moet wel een be­stuur­lij­ke en maat­schap­pe­lij­ke be­we­ging zijn die dit on­der­steunt. An­ders wordt het een ka­ko­fo­nie, en een ge­vecht dat ja­ren duurt.”
Vra­gen
Hie­ron­der een se­lec­tie van maan­dag­avond door raads­le­den ge­stel­de vra­gen en de ant­woor­den van de on­der­zoe­kers.
De­loit­te be­veelt fu­sie tot maxi­maal drie ge­meen­ten in het Gooi aan. Maar de eni­ge ge­meen­te die een on­vol­doen­de scoort, Wij­de­me­ren, is een fu­sie­pro­duct. Hoe rijmt u dat? 
"Wij­de­me­ren is in­der­daad een fu­sie­pro­duct van veer­tien jaar ge­le­den. Er zijn geen ga­ran­ties, dat is dui­de­lijk. Er zijn in het land ook suc­ces­vol­le fu­sie­ge­meen­ten.”

Hoe wor­den 170 raads­le­den en 57 col­le­ge­le­den het eens?
"Be­wust­wor­ding is een hele be­lang­rij­ke stap. Dat is de kern van uw vraag­stuk. Wij bie­den va­ri­an­ten aan. Als u be­te­re op­los­sin­gen heeft, graag. Er is niet één za­lig­ma­kend mo­del.”

Zijn we be­stuurs­krach­ti­ger met drie ge­meen­ten of moe­ten we in één keer door­pak­ken naar één gro­te ge­meen­te?
"Ga­ran­ties zijn er niet. U maakt het met el­kaar. Wij heb­ben de be­lang­rijk­ste kan­sen en ri­si­co's aan­ge­ge­ven. Het is uit­ein­de­lijk uw af­we­ging.”

Waar­om is 2023 ge­ko­zen als in­gangs­da­tum?
„Uit het on­der­zoek blijkt dat u best wel moei­lijk tot in­ge­wik­kel­de be­slui­ten komt en ze ook moei­lijk uit­voert. Onze op­dracht was daar­om, kom niet met ab­strac­te ver­ha­len maar met iets con­creets waar­mee we aan de slag kun­nen.”

Wat gaat er mis als het de ge­meen­ten niet lukt het eens te wor­den en waar­om moet het Gooi een vuist ma­ken rich­ting Am­ster­dam en an­de­re re­gi­o's?
„U bent on­der­deel van een sys­teem waar­in u het haast niet goed kunt doen. Als u dat niet erg vindt, dan blijft het sys­teem zo­als het is, met alle be­per­kin­gen van dien. Wat gaat er dan mis? Er zijn ver­schil­len­de be­lan­gen. Dat geldt bij­voor­beeld voor de eco­no­mie (werk­ge­le­gen­heid). Als u zegt dat u op het ge­bied van me­dia/en­ter­tain­ment in het Gooi voor­trek­ker wilt blij­ven, dan heeft u niet het­zelf­de be­lang als Am­ster­dam. Daar zul­len af­spra­ken over ge­maakt moe­ten wor­den. Als het gaat om de wo­ning­markt, dan heeft u niet het­zelf­de be­lang als Al­me­re. U kunt het zich niet ver­oor­lo­ven zich niet te or­ga­ni­se­ren.”

In het hele rap­port kom je geen bur­ger te­gen, wel col­le­ge­le­den en be­stuurs­bo­bo's. Waar­om?
„Het ge­sprek met de bur­ger is iets van de ge­meen­te­ra­den en bij een aan­tal ge­meen­ten lo­pen/­lie­pen die tra­jec­ten.”

Wat schiet mijn buur­vrouw met dit hele cir­cus over be­stuurs­kracht op? Kunt u dat sim­pel uit­leg­gen? 
"Kunt u uit­leg­gen dat u met 170 raads­le­den bij el­kaar bent om te pra­ten over het feit dat u op een aan­tal ter­rei­nen niet goed pres­teert? En dat u er met el­kaar uit moet ko­men om dat te ver­be­te­ren?” Ver­ont­waar­di­ging in de zaal: „Nou, nou, nou.” De­loit­te: „Het gaat niet om vraag­stuk­ken die di­rect de bur­ger ra­ken, maar vraag­stuk­ken waar­over ge­meen­ten van me­ning ver­schil­len en ver­schil­len­de be­lan­gen heb­ben. Voor dit ge­bied en de 170 be­stuur­ders is het heel moei­lijk om een ge­za­men­lij­ke lijn te ont­wik­ke­len. Daar heb­ben we ad­vie­zen voor ge­ge­ven.”

Vrij nieuw is de re­gi­o­na­le sa­men­wer­kings­agen­da, een ver­ster­king van de be­trok­ken­heid ge­meen­te­ra­den bij re­gi­o­na­le be­sluit­vor­ming. Daar is be­grip voor el­kaars pro­ble­men en op­los­sings­mo­ge­lijk­he­den. Is daar naar ge­ke­ken?
„Uw re­gi­o­na­le sa­men­wer­kings­agen­da is geen stra­te­gi­sche agen­da. Geen ant­woord op het fun­da­men­te­le on­ver­mo­gen om bij kern­be­slis­sin­gen meer­der­heids­be­slui­ten af te dwin­gen. Wij zeg­gen daar­mee niet dat u slecht sa­men­werkt of als raads­le­den geen ver­ant­woor­de­lijk­heid neemt.”
Wij­de­me­ren
Op ver­zoek van raads­le­den uit Wij­de­me­ren komt De­loit­te een apar­te toe­lich­ting ge­ven aan de ge­meen­te­raad van Wij­de­me­ren.
In no­vem­ber ver­wacht de pro­vin­cie Noord-Hol­land van ie­de­re ge­meen­te­raad een be­oor­de­ling van het on­der­zoek, de uit­slag en de sce­na­ri­o's, en hoe ver­der.
In de­cem­ber komt het pro­vin­cie­be­stuur, ’als daar aan­lei­ding voor is’, nog langs bij de ge­meen­te­ra­den voor een ge­sprek.
Ge­de­pu­teer­de Jack van der Hoek geeft aan dat ge­de­pu­teer­de sta­ten in ja­nu­a­ri of fe­bru­a­ri 2017 een stand­punt gaan in­ne­men en dat be­spre­ken met de Sta­ten­com­mis­sie. „Na dit der­de on­der­zoek naar het be­stuur van Gooi en Vecht­streek wil­len de pro­vin­cie en ook uw bur­gers we­ten waar ze aan toe zijn. Het kan een van de va­ri­an­ten zijn. Het is aan u als ge­meen­te­ra­den te be­slui­ten dat over te ne­men of iets an­ders te be­den­ken. En daar­over in ge­sprek te gaan met de bur­gers. Als 2023 niet wordt ge­haald door de ge­meen­ten, wat dan, was een van de vra­gen. Daar zou ik niet op voor­uit wil­len lo­pen. Ik denk dat u aan zet bent. Ik zou de druk van­uit de pro­vin­cie niet wil­len ver­ho­gen door van­ach­ter deze ta­fel te zeg­gen dat als u niet zelf tot een goed be­sluit komt, dan gaan wij dit of dan gaan wij dat.
De pro­vin­cie is nog niet aan zet en past een be­schei­den rol.”